Creationistisch onderwijs op scholen

Arie Slob heeft in een interview met nu.nl gezegd dat hij vindt dat het scheppingsverhaal ook op openbare scholen onderwezen moet worden. Alsof dat gaat gebeuren. Leuk is het wel. Een goeie tegenzet na de brief die Taede Smedes, onderzoeker aan de faculteit religiewetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen, schreef aan minister Plasterk over de ontwikkeling van lesmateriaal ten behoeve van het onderwijzen van het scheppingsverhaal. Ik schreef hierover in een eerdere column omdat ik vind dat zelfs maar de suggestie van een verbod op het onderwijzen van het scheppingsverhaal getuigt van engdenkendheid en bekrompenheid.

Ook nu is Smedes op zijn blog in de pen geklommen en heeft hij het over de ‘dictatuur van de gelovige’, omdat blijkbaar de CU uit is op een ‘theocratie in Nederland’. Hij waarschuwt voor ‘Amerikaanse’ toestanden (‘rare jongens die Amerikanen’) en de terugkeer naar ‘middeleeuwse’ toestanden. Slob bepleit niet anders dan de ‘verdomming’ van Nederland, vindt Smedes. Smedes vertegenwoordigt aardig het algemene gevoel t.a.v. scheppingsleer en evolutietheorie in Nederland.

Over ‘verdomming gesproken’ wie pleit daar nu eigenlijk voor? Slob die allebei de theorieën de ruimte wil geven, of Smedes die slechts het evolutionisme wil? Wie pleegt er nu dictatuur? Slob die een genuanceerd onderwijs wil op dit punt of Smedes die slechts één theorie als waarheid wil opleggen? Wie gaat er nu terug naar de Middeleeuwen? Slob die meerdere meningen de ruimte wil geven of Smedes die ons wil vertellen, wat we moeten geloven.

Geloven, ja. Want het gaat om geloven. Smedes plaatst wel schamper de Staten Vertaling tegenover Darwin, maar dat is een onterechte vergelijking alsof hier wetenschappelijk denken tegenover mythisch denken staat. In beide gevallen gaat het om een visie op hoe de wereld in elkaar zit. In beide gevallen probeert men die visie wetenschappelijk te onderbouwen. In beide gevallen hebben we te maken met een wetenschappelijke theorie die nog niet bewezen is.

Zowel creationisme als evolutietheorie hebben een probleem. Voor het creationisme is het een imagoprobleem voor de evolutiotheorie gaat het om een identiteitscrisis. Eerst maar het creationisme.

Imagoprobleem
Het creationisme wordt gezien als een bijbelse mythe waarbij het wetenschappelijk jargon nauwelijks verhult dat het om een religieus standpunt gaat. Zonder te luisteren naar argumenten wordt het creationisme met buldergelach begroet en vervolgens weggehoond: ‘Genesis 1 als basis voor de natuurkundeles? Ha ha ha! Zo, nu weer serieus met dé wetenschap aan de slag’. Natuurlijk wordt er in het creationisme serieus naar Genesis gekeken. De discipline van de theologie wordt geraadpleegd voor exegese en hermeneutiek. Maar verder houdt creationisme zich bezig met het interpreteren van dezelfde wetenschappelijke data waar ook voorstanders van de evolutietheorie zich mee bezighouden. Daarnaast is het de nieuwere beweging Intelligent Design die m.b.v. harde data conclusies trekt die tenminste een deel van het creationistische standpunt lijken te ondersteunen. Het is een imagoprobleem: het creationisme wordt a priori niet als plausibel beschouwd nog voordat de argumenten gehoord worden.

Identiteitscrisis
De evolutietheorie heeft een zo mogelijk nog groter probleem. Het is een theorie maar wordt beschouwd als een voldongen feit, het is een hypothese, maar pretendeert de waarheid te zijn. Darwin heeft een conclusie getrokken en sinds die tijd heeft men onderzoek gepleegd om de conclusie te ondersteunen. Best, maar geef dat dan toe. De evolutietheorie kent enkele grote problemen die al gelijk aantonen dat deze theorie op een wankel fundament rust. (A) Homologie (overeenkomst in de lichaamsbouw der soorten) is geen bewijs voor de evolutie van de soorten, maar een gegeven waar verschillende verklaringen kunnen worden gegeven. (B) Dé essentiële fossiele data, nl. de tussenvormen, ontbreken. (C) Evolutie (op basis van de genetische diversiteit) binnen de soort is aangetoond, evolutie tussen soorten niet. (D) Biogenesis (het spontaan ontstaan van leven) is een megaprobleem voor de evolutietheorie. (E) Vele organen kunnen nooit ontstaan zijn middels evolutie, omdat elk voorstadium van het orgaan het organisme geen enkel voordeel opleverde. Ga zo maar door. Wat een arrogantie. Wat een eigendunk. Zelfoverschatting maakt blind voor de waarheid. De evolutietheorie is een ... theorie!

Geloven doen ze allemaal
Dus waarom dan die hartstochtelijke verdediging voor een theorie die alom als ‘waar’ wordt verkondigd? Toch niet om de waarheid veilig te stellen, want het is helemaal niet zeker dat de evolutietheorie waar is. Waarom dan? En wel precies hierom dat de evolutietheorie net als het creationisme diep geworteld is in een levensbeschouwing. En de levensbeschouwing van de aanhangers van de evolutietheorie staat of valt met die evolutietheorie. De consequenties zijn enorm als de evolutietheorie niet waar blijkt te zijn; het enige alternatief is dan een intelligente oorsprong voor het leven.

Zowel evolutieleer als scheppingsleer komen voort uit een levensbeschouwelijk standpunt en proberen dat standpunt wetenschappelijk te onderbouwen met een verklaring van de oorsprong van het leven. Beide hebben vanuit het standpunt van een neutrale (ik weet niet precies wat dat is; volgens mij bestaat het niet) overheid evenveel bestaansrecht en verdienen evenveel spreektijd.

De vraag is, waar ga je deze levensbeschouwingen en de aanverwante theorieën doceren? In de godsdienst- en maatschappijlessen of de natuurkunde- en biologielessen? Mij maakt het niet veel uit. De levensvisie mag met verve gedoceerd en verdedigd worden in de cluster godsdienst/maatschappijleer terwijl de verklaring van oorsprong en de ontwikkeling van het leven met de nodige reserve en bescheidenheid gedoceerd dient te worden in de cluster natuurkunde/biologie.

Belangen
Maar er moet een einde komen aan de arrogante houding van vele evolutieaanhangers. Hun theorie is niet bewezen. Tegelijk doen aanhangers van de scheppingsleer er goed aan om goed onderscheid te maken tussen hun aanname van Genesis 1 als geopenbaarde waarheid van God en het creationisme dat een wetenschappelijk model is dat de data probeert te interpreteren op een manier die in overeenstemming is met het geloof dat God het leven geschapen heeft.

Dat de data op verschillende manieren worden geïnterpreteerd is onvermijdelijk. Maar dscrimineer niet één van beide theorieën. Geef ruimte aan verschillende ideeën. Uiteindelijk zullen nieuwe data tevoorschijn komen die ervoor zal zorgen dat één van beide modellen (of misschien allebei) steeds meer als implausibel zal worden beschouwd en uiteindelijk in de prullebak zal verdwijnen. Wees niet bang voor de waarheid.

Voor de atheïst staat eigenlijk het meeste op het spel. Wanneer zijn evolutiemodel niet waar blijkt te zijn, valt tevens zijn wereldbeeld in duigen. Wanneer echter de creationist zijn creationisme moet opgeven, hoeft hij alleen maar te concluderen dat God het blijkbaar toch anders heeft gedaan dan hij dacht. De levensbeschouwelijke consequenties voor de atheïst zijn dus groter dan die voor de creationist. En daarom zie je, denk ik, die absurde vooringenomenheid in de discussie, die welhaast religieuze dogmatische verslaving aan het evolutionisme dat uit alle macht het creationisme weg probeert te drukken.

Daardoor zijn het m.i. uiteindelijk vooral de evolutionisten die voor ‘verdomming’ zijn, ze hebben belang bij het onderdrukken van kennis. En hoe doe je dat het beste dan door te pretenderen, nee te geloven, dat je wetenschappelijk bezig bent. Het is dan makkelijk om creationisten uit te maken voor aanhangers van een mythologisch wereldbeeld die net als middeleeuwers die nog in een platte aarde geloven. Het is nl. makkelijk om een karikatuur van je tegenstander te maken om die vervolgens neer te sabelen dan dat het is om die tegenstander zelf te lijf te gaan.

Het is hoog tijd dat we verlost worden van de dicatuur van de ‘gelovige evolutionist’ om vrij na te denken over waar en hoe het allemaal begon. Daar is het Arie Slob (en mij) om begonnen.

Plasterk en de denkpolitie

De denkpolitie is weer op oorlogspad. Dit keer is het een lid van de Orde van het Allerheiligst Evolutiegeloof. Dr Taede A. Smedes, onderzoeker aan de faculteit religiewetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen, was zich een hoedje geschrokken over “de effecten van de hele discussie over de Urkse anti-evolutiefolder”. De organisatoren zouden nu bezig zijn lesmateriaal voor op scholen voor te bereiden. Hij riep minister Plasterk op om daar een stokje voor te steken. Want dat mag toch niet? Je mag kinderen toch niet leren denken wat buiten de consensus valt, wat politiek niet correct is?

Hoe vaak moet het nog gezegd worden dat de evolutietheorie een theorie is; een interpretatieparadigma waarmee data een plek wordt gegeven? Het gaat goed zolang men beseft dat het een model is, zolang men concurrerende modellen met respect bejegent. Maar wanneer de wens de vader wordt van de gedachte, d.w.z. wanneer de conclusie voorafgaat aan het onderzoek, krijgen we een situatie waarin wetenschappelijke data gehijacked worden door een als wetenschap vermomde religieuze kliek die ex cathedra bepaalt welke interpretatie geldt op scholen (of waar dan ook).

Plasterk ging er natuurlijk niet voor. Niet helemaal tenminste; wel een beetje. Hij stelt in zijn brief: “Op grond van de vrijheid van onderwijs, zoals vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet, kan en wil ik scholen niet verbieden het creationisme te onderwijzen.” Goed zo, minister! Maar de minister stelt eveneens dat het aan de scholen zelf is: “of zij tijdens hun lessen levensbeschouwing of maatschappijleer aandacht willen besteden aan de relatie tussen geloof en wetenschap. Bovendien hebben scholen de ruimte om godsdienstonderwijs te geven. Orthodox-christelijke scholen zullen dus zeker ook aandacht geven aan het creationisme”.

Zo? Hoort creationisme thuis bij godsdienstles en maatschappijleer? Daar gaan we dus toch weer. Eigenlijk wordt hiermee creationisme toch weer afgeschilderd als een soort moderne mythe waarmee ‘achtergebleven’ geloofsgroepen hun ‘verhaal vormgeven’. Het mag onderdeel zijn van de religie, maar niet van de ‘echte’ werkelijkheid van de grote mensen die - hun voorwetenschappelijk wereldbeeld af hebben gelegd. Zullen we voortaan wiskunde laten doceren door de juf Nederlands? En Engels door door de leraar natuurkunde? Want ja, onze verlichte wetenschappers hebben ook al bepaald wat er geloofd moet worden.

Als Don Quichottes zoals Smedes zich wat beter gaan organiseren zullen we straks pas echt een effectieve scheiding krijgen niet alleen van kerk en staat, maar ook van religie en politiek, van wetenschap en geloof, van publieke mening en levensovertuiging, van educatie en vrij onderzoek. Dat alles natuurlijk ter beoordeling van een zichzelf normerende en alsmaar evoluerende inquisitie.

We (en ‘we’ slaat niet alleen op christenen, maar op iedereen die voor vrijheid van meningsuiting staat) mogen heel blij zijn dat Plasterk zich niet voor deze kar laat spannen. Dat mocht trouwens ook wel na de beroering over zijn voorbarige brief van vorige week over homoseksuele relaties en gereformeerde scholen.

Kritiek op van alles en nog wat

Naar aanleiding van de recente pennestrijd tussen Habakuk.nu en Goedgelovig.nl is vanuit diverse hoeken gesuggereerd dat Habakuk.nu over ‘van alles en nog’ wat een mening heeft. Er wordt neerbuigend gedaan over de kritische houding die Habakuk aanneemt m.b.t. diverse maatschappelijke en christelijke trends. Habakuk.nu zou betuttelend zijn, zuurpruimerig bezig zijn, etc. Het is teleurstellend te moeten ontdekken dat deze mensen zelf christen zijn. Laten we hopen dat deze mensen niet een getrouwe weerspiegeling geven van het christelijk denken in Nederland, want dan worden de bangste vermoedens waar, nl. dat het met christenen in Nederland al niet veel beter is gesteld dan met hen die in de morele verloedering voorop lopen.

Wat is er over van een radicaal christendom dat een zout en een licht is in de maatschappij? Sommigen beweren dat de organisatie achter Habakuk.nu zich beter bezig kan houden met sociaal werk dan met actie tegen immoraliteit in de reclame. Is dan de modernistische trend die de verticale lijn (verzoening met God, heiligheid) afzet tegen en opgeeft ten koste van de horizontale lijn (sociale gerechtigheid) ook de evangelische beweging binnengedrongen? Men zou het ene moeten doen en het andere niet nalaten. Komen we nog op voor God en zijn zaak of willen we allemaal brave burgers zijn die alleen politiek correcte uitspraken doen? Gaan we misschien liever stil in een hoekje wachten tot het einde der tijden aanbreekt? God roept ons op om het evangelie te verkondigen maar tevens - zoals Kuyper dat noemde - de cultuuropdracht gestalte te geven door de maatschappij te veranderen.

Het is typisch Nederlands om kritiek te hebben op ‘van alles en nog wat’. Daarentegen is het typisch bijbels om de eigen cultuur en de eigen kerk tegen het licht te houden van Gods Woord en de medemens daarop aan te spreken. Dat is niet kritiek om de kritiek, maar vermaning en profetische oproep om terug te keren naar God. Nederland is ver af gegleden. Van het eens zo sterk gefundeerde christelijke geloof is niet veel meer over dan een trieste puinhoop. De mensen die er wonen denken misschien dat ze deel uitmaken van een nog steeds levende traditie, maar ze beseffen niet dat ze in lompen gekleed gaan. Mag Habakuk.nu, samen met anderen, de ogenzalf zijn die mensen de ogen opent. Want Nederland staat, inclusief haar christenen, aan de rand van de afgrond.

De humor voorbij

Met humor kunnen alle heilige huisjes omver worden gehaald. Tegenwoordig hebben we ook een ‘christelijke’ versie van alles relativerende humor, goedgelovig.nl. Hun nieuwste satire richt zich op de actie die habakuk.nu voert tegen reclame die de regels van het fatsoen overschrijdt. Habakuk.nu stelt bezoekers in staat een mail te sturen naar de desbetreffende bedrijven. Goedgelovig.nl heeft er lucht van gekregen en vindt het nodig ook een duit in het zakje te doen. Omdat goedgelovig.nl graag sexy over wil komen, doen ze hun uiterste best om de vermeende moraalridders van Habakuk met hun actie belachelijk te maken. Daarbij roept goedgelovig.nl bezoekers op om steunbetuigingen te geven voor de in Habakuks actie gewraakte bedrijven.

Satire is niet verkeerd mits er bepaalde regels in acht worden genomen. Zaken als wederzijds respect, correct taalgebruik en het hanteren van de waarheid blijven belangrijk. Goedgelovig.nl is deze keer te ver doorgeschoten. De site heeft op een wijze gereageerd die omschreven kan worden als banaal en onwaardig. Enkele zaken zijn bij de redactie van Habakuk in het verkeerde keelgat geschoten. Daarom lijkt ons een korte reactie op zijn plaats.

Het verbaast ons dat goedgelovig.nl op zijn site ter gelegenheid van de sloggi-satire topless vrouwen met tangaslip afbeeldt met een duivelsvork in de hand. Blijkbaar moet dit anno 2008 kunnen. Het gaat toch om humor? Humor bedekt elk bloot; humor is onaantastbaar, boven elke kritiek verheven. Niet dus. Dit lijkt meer op een verziekt stuk entertainment. Goedgelovig.nl is zelf een goed voorbeeld aan het worden van de seksualisering van de samenleving waartegen habakuk.nu in het geweer komt. Via de media worden we al decennia lang vergiftigd met allerlei immorele bagger. Eindelijk is er protest. Te laat misschien, maar wel terecht. Het moet een keer ophouden.

Maar wie schets onze verbazing: de actie moet zo nodig gebagatelliseerd worden door mensen die zich christen beschouwen. Met hoongelach wendt goedgelovig.nl zich af van het vermeende opgestoken vingertje. Beste mensen, het gaat hier om een moreel appèl! Het feit dat goedgelovig.nl het durft om een bedrijf als GSUS in een positief daglicht te stellen en Ruud de Wild een aai over de bol te geven getuigt niet zozeer van een goed gevoel voor humor als wel van een ernstig gebrek aan onderscheidingsvermogen. Het is echt ongelofelijk dat goedgelovig.nl zich niet druk blijkt te maken over het misbruiken van Jezus voor commerciële doeleinden. Dat heeft niets te maken met een gezonde dosis relativering, maar met een groot tekort aan geloofsernst en besef van Gods heiligheid. Blijkbaar zijn 'eerlijke' producten voor goedgelovig.nl belangrijker dan de eer van God.

Goedgelovig.nl is noch in staat om door te hebben waar trends in onze maatschappij uit voortkomen, noch te duiden waar ze naar toe leiden. Ondertussen zijn ze zelf moraliserend bezig door te stellen dat THDV écht onrecht zou moeten bestrijden in plaats van dat het verkeerde reclame aan de kaak stelt. Natuurlijk echt onrecht gebeurt niet in Nederland, wie z’n mond opentrekt is meteen overdreven, pietluttig, kleinzielig, een fatsoensrakker.

Goedgelovig durft zelfs te stellen dat THDV een 'steeds irrelevanter wordende club' aan het worden is. Er wordt gesuggereerd dat goedgelovig.nl van zijn oorspronkelijke doel van het helpen van de armen is afgeweken. Dat is geen humor maar een waardeoordeel, een aantijging. Blijkbaar is goedgelovig.nl niet goed op de hoogte van het werk van THDV. Kom eens een keer een dag met ons meedraaien. Dan zullen wij jullie laten zien wat wij zoal doen op het gebied van hulpverlening aan prostituées, drugsverslaafden, daklozen, homoseksuelen, op het gebied van evangelisatie, reïntegratie, voorlichting en preventie. THDV is bezig in onze hoofdstad en daarbuiten in tal van takken van arbeid. Na meer dan 150 jaar is THDV nog steeds trouw aan haar idealen: hulp bieden aan hen die dat het meest nodig hebben in onze samenleving, opkomen voor hun rechten in de Naam van Jezus.

Maar we laten ook een kritisch en profetisch geluid horen. De kerk van Christus moet altijd opnieuw herinnerd worden aan haar opdracht en de spiegel van het Woord worden voorgehouden. Wij geloven niet dat humor daar het beste middel voor is en geven de voorkeur aan een profetische oproep. Nee dan is het goedgelovig.nl die totaal is doorgeslagen: jullie humor is niet irrelevant maar schadelijk. Dat het allemaal niet zo’n vaart loopt met de morele achteruitgang van Nederland moeten we blijkbaar maar aannemen. Maar ja, daar moet je dan ook een beetje goedgelovig voor zijn... en een flinke dosis wereldgelijkvormigheid bezitten.

Reeds eerder geschreven i.s.m. de redactie van opiniesite habakuk.nu en aldaar gepubliceerd